Spaanders

Zoals u weet houd ik me deze dagen even op aan gene zijde van de landsgrens en zojuist daar teruggekeerd van een bezoek aan een geurige Chocoladeladen trof ik een overvolle mailbox aan met allerhande bijdragen uwerzijds over het speels en creatief gebruik van namen en plaatsnamen. Hele mooie, hele inventieve, ook wat minder opzienbarende en een paar scabreuze, die ik hier niet of maar ten dele durf weer te geven. Zoals bijvoorbeeld:
Een mooie, jonge vrouw uit Hoogerheide,
Wist vele mannen ver- en om de tuin te leiden,


De rest, waarin de gevolgen daarvan werden beschreven, laat ik maar liever aan uw fantasie over. De volgende kan nog net door de beugel, al zit er wel een luchtje aan:
Een jonge bolleboos uit Lisse,
Stond in een bollenveld te plassen,
Waardoor een tulp, ziek van de geur,
Terstond van schrik verschoot van kleur.


Leuk vanwege het rijmwoord, dat niet rijmt. Andere mooie voorbeelden daarvan zijn te vinden bij Michel van der Plas. Dat kan geen toeval zijn, zou je haast denken...


Van iemand uit Oost-Groningen ontving ik de volgende bijdrage:
De kerkeraad van Kerkrade,
Sloeg een lidmaat kritisch gade,
Want men had wel in de gaten,


De laatst regel heb ik maar weggelaten. Had ook iets met een lidmaat te maken, maar vond ik voor een ordentelijk gezelschap als mijn lezerskring toch minder geschikt. Het zou me bovendien weer een reprimande van mijn dochter hebben gekost, want die denkt nog steeds, dat ik alles hier zelf verzin. Alleen als het heel erg mooi en inventief is, denkt ze, dat ik het van een ander heb gepikt. Kennelijk vinden velen van u de gesprekken tussen mijn dochter en mij wel amusant. Ik houd het vuurtje dus wel brandende en ga nu even Houthalen.


Waarmee we gekomen zijn bij uw bijdragen over plaatsnamen, verwerkt in een zin. Eerst één echt van mijzelf en aansluitend bij het vogelverhaal van gisteren:
"Ik houd (dus) erg van vogels. Vandaar dat ik af en toe naar Ravenswaay".
Van een lezer uit Sneek:
"Hoe zou het toch met mijn vader zijn? Ik geloof, dat ik maar even naar die Oudega".
Van een onbekende lezer:
Ïk vroeg de politieman, waarnaar hij in het kanaal aan het zoeken was. Naar een wapen. "Beter dat u naar een wapen dan naar Mijdrecht".
Nóg één over Mijdrecht, maar wel een héél andere. En een leuke:
"Verdorie, heeft ze alwéér te veel gezopen. Gert, zet jij die Mijdrecht".
En hier wederom één uit het zuiden van het land:
"Als ik zeg hoe de pastoor heet, moet jij de naam van de Kerkrade".
Voor het evenwicht dan ook nog maar één uit het noorden des lands:
"Sommige mensen denken, dat ik als fruitteler enkel over Appelscha".
En om het af te leren:
Zij wilde graag een kind en opzien Baarn.
Wat een oud huis is dat. Ik denk, dat ik een Nieuwkoop.


Ik had eerlijk gezegd nog wel een bijdrage verwacht van mijn vriend Lodewijk van Alledin. U herinnert hem zich nog wel van vroeger: mijn vriend uit Amsterdam, die buiten is gaan wonen, toen hij als begrafenisondernemer binnen was. Ik zou hem natuurlijk zelf ook een beetje kunnen opporren, maar ik ben bang, dat ik het onderspit delf als ik in zijn Landgraaf.


Dank voor al uw bijdragen. Simon Carmiggelt vulde er op zaterdag altijd zijn Kronkel mee. Waarom zou ik dat goede voorbeeld niet volgen?

Vogelen

Over zaken, waar ik het minst verstand van heb, weet ik vaak het meest te schrijven. En al geeft dat natuurlijk te denken, toch wil ik mij vandaag hier bezighouden met de taal der vogels, want ook onze gevleugelde vrienden communiceren met hun taal en drukken daarmee gevoelens en emoties uit.

Mijn kennis op dit terrein is uitermate beperkt en eigenlijk weet ik alleen maar het geluid van een kraanvogel te onderscheiden van dat van een aalscholver. Verder reikt mijn ornithologische kennis niet. Oh ja, natuurlijk nog dat irritante en monotone gekoer van de duif. Hoe Roald Dahl ooit zijn lief met een duif heeft kunnen vergelijken, is me een raadsel. Vast niet vanwege de overeenkomst in voortgebrachte geluiden.

Kortom: een duif kan ik wel schieten. Dat heb ik al eens eerder wereldkundig gemaakt en prompt had ik twee politiemensen aan de deur. Of ik wel wist, dat de duif een beschermde vogel was (dat wist ik niet en kon ik me ook niet voorstellen) en, veel belangrijker: of ik wel een wapenvergunning had, want wie op een duif kan schieten moet logischerwijs over een wapen beschikken. Het zijn slimme jongens hoor, die politiemensen, hoe goed ze dat vaak ook weten te verbergen. Maar met mijn verkaring, dat ik het figuurlijk had bedoeld, namen ze genoegen.

Waarom vandaag ineens de taal der vogels? Omdat het mij gisteravond, toen ik mij in mijn zomerhuisje niet al te laat naar bed begaf, wat ongewoon voorkwam, zóveel vogels vrolijk te horen kwetteren. Ik meende niet beter te weten, dan dat bij het invallen van de duisternis de meeste vogels hun snavel houden. Misschien laat ik mijn onkunde op vogelgebied hiermee wat al te duidelijk blijken en denkt u, als u dit leest: Hou jij je nou maar bij je leest. Maar ik léér ook graag wat. Zo weet ik bijvoorbeeld, dat ooit eens iemand heeft uitgevogeld, hoe laat vogels ontwaken en zich laten horen. Dat is per vogelsoort verschillend. Op basis van de verkregen gegevens is toen zelfs een echte vogelklok ontworpen. Of ik mijn horloge erop gelijk kan zetten, betwijfel ik, maar het geeft toch een aardige indicatie. De vroegste vogel schijnt zich op de langste dag al om drie uur te laten horen. Daar kan geen vroege vogel bij de Vara tegenop. Wélke vogel zich het eerst laat horen, weet ik niet meer. Wél, dat de spreeuw de laatste is. En dat is maar goed ook, want veel fraais komt er niet uit zijn bek.



Olivier Messiaen
- vogelliefhebber -



Ik ken maar weinig vogelmerken, en díe ik ken, ken ik vanwege hun slechte karaktereigenschappen. De mus als kruimeldief, de ekster als juwelendief en de kiekendief als ontvreemder van foto's. De naam zegt het al. Toch heeft zelfs de ekster Rossini nog tot een prachtige ouverture weten te inspireren. En de koekkoek Haydn tot zijn Kindersymfonie. Hlelemaal gek word je van die koekkoek, maar dat terzijde. Het werk van Olivier (voor vrienden Ollie) Messiaen is één muzikale ode aan de vogelwereld. En Mozart zette een vrolijke vogelhandelaar op het toneel. Ook onder mensen kom je (meestal vreemde) vogels tegen, maar die blijven hier verder buiten beschouwing.

Ik zou nog véél meer over deze dieren kunnen schrijven, maar ga nu eerst verder met mijn proefschrift over smaak. Waarover niet valt te twisten.

Namen

Er kan op vele manieren speels en lichtvoetig met de taal worden omgegaan, zowel in proza als in rijmende vorm. Plaatsnamen spelen daarin vaak een belangrijke rol en worden dan ook veelvuldig toegepast, bijvoorbeeld in limericks, in grafschriften, in de befaamde dierengedichten van Trijntje Fop (Kees Stip) en in het poëtisch werk van vele andere, vooral "light verse"-dichters. Een voorbeeldje uit eigen werkplaats:

Een jonge advocaat uit Nigtevegt,
Had  succesvol een geschil beslecht,
En zei daarop vol trots tot zijn cliënt:
"Ik praat, zoals alom nu wel bekend,
Wat krom is meestal wel weer recht".

In Het grote beestenboek van Kees Stip vindt u in zo ongeveer de helft van de gedichten wel een verwijzing naar een plaatsnaam. U maakt er kennis met prachtige staaltjes van taalacrobatiek, maar spijkert tegelijkertijd uw geografische kennis weer een beetje bij. Ongeschikt dus voor jongeren, want die zijn meestal volledig van dit vak vervreemd geraakt.
Plaatsnamen figureren vooral veelvuldig in gedichten en liedteksten, omdat er zo makkelijk op te rijmen valt. Neemt u maar de proef op de som. Het zal u weinig moeite kosten om een vervolgzin te bedenken op bijvoorbeeld: "Een mooie vrouw uit Hoogerheide....". Of, om een beetje dicht bij huis en in de eigen kennissenkring te blijven:  "Een bolleboos uit Lisse...."
Veel plaatsnamen roepen ook meteen een bepaald beeld op en zijn alleen al daarom goed bruikbaar. Hier zou men kunnen denken aan Staphorst, Epe op de Veluwe, Volendam, Sexbierum, Rodeschool etc. En plaatsnamen, vooral buitenlandse, kunnen de klank van een gedicht heel erg verrijken.
Wat hier trouwens over plaatsnamen is gezegd, geldt bijna mutatis mutandis ook voor familienamen, al was het alleen maar, omdat die vaak zijn afgeleid van plaatsnamen.  En uiteraard zijn ook combinaties mogelijk:
Hier rust G. de Vroome, thuis in Horst.
Hij is omgekomen van de dorst.

U ziet: u kunt (met name) met namen en plaatsnamen vele kanten op en hoeft echt geen geoefend dichter te zijn om er iets leuks van te kunnen maken. Mijn lezerskring inmiddels een beetje kennende, mag ik de komende dagen wel weer enige blijken van creativiteit en inventiviteit in deze verwachten.

Ook in proza kunnen plaatsnamen goed worden gebruikt, maar op een wat andere, zij het niet minder creatieve manier. Op bruiloften en partijen wil de feestvreugde nog wel eens verhoogd kunnen worden door plaatsnamen als werkwoorden in een zin te laten gebruiken. Een voorbeeld uit mijn eigen constructiewerkplaats:
"Wat een mooie vis heb je gevangen. Ik Bakkum. Of zal ik 'm Roosteren" (Volkomen onbegrijpelijk voor uw rond de meerderjarigheidsleeftijd zwevende kinderen, want die hebben waarschijnlijk nog nooit van Bakkum en Roosteren gehoord en weten al helemáál niet waar die plaatsen liggen. Probeert u maar.).  Of: "Gaan we op de fiets? Of gaan we naar Hindelopen?" Of, wat bloemrijker: "Dat zijn mooie rozen. Ik denk, dat ik die Boskoop". Of, al geef ik het schoorvoetend toe: "Ik ben slecht in schaken, maar ik vind, dat ik nóg Rotterdam". Ik wacht gespannen  op uw aanvullingen.


Mocht u zich verder in dit genre willen bekwamen: er bestaan verschillende boeken met alle namen van plaatsen en buurtschappen, die ooit hebben bestaan of nog bestaan. Voor genealogen onmisbaar, voor u - voor zover geen genealoog - heel bruikbaar en inspirerend.


,

Waar ben ik

Wie het lezen van een boek om welke meer of minder dringende reden moet onderbreken, wil doorgaans bij het hervatten van de lektuur graag weten, waar hij is gebleven. Het meest gangbare hulpmiddel daarvoor is de aloude en welbekende boekenlegger. Maar die is niet altijd binnen handbereik. En dán blijkt, hoe vindingrijk de lezende mens is bij het vinden van een plaatsvervangende bladwijzer. Afhankelijk van de plaats, waar men het lezen heeft moeten onderbreken, worden een afgescheurd hoekje van een krant, een boterbloem, een stukje doorgaans ongebruikt toiletpapier, een suikerzakje, een winkelbon, een trein- of buskaartje dan wel strippenkaart of toegangsbewijs voor een museum daartoe geschikt bevonden. Die trof ik tenminste veelvuldig aan, toen ik bij een paar bibliotheken mocht nagaan, wat er zoal in ingeleverde boeken was achtergelaten.  Een stukje toiletpapier prikkelt weliswaar de nieuwsgierigheid en fantasie, maar behoort verder toch tot de categorie “onschuldige bladwijzers”. Jan Wolkers maakte er gebruik van.
Al wat minder gangbaar zijn doktersrecepten, boodschappenbriefjes, bankbiljetten, liefdesbriefjes en andere kennelijk niet bij de geadresseerde terechtgekomen boodschappen van zakelijke tot erotische aard. En niet zelden wordt ook een boodschap voor de volgende lezer in een (bibliotheek)boek achtergelaten, soms geschreven op een los  papiertje, soms in het boek zelf. Zo las ik op bl.189 van de Duitse literatuurgeschiedenis:Wie wil mij eens aangenaam verrassen?
Ik woon in de Wolfgang Goethe-gasse.

In een boek van Arnon Grunberg vond ik een geel Post-It briefje met daarop de ontboezeming van een lezer of lezeres van vermoedelijk bescheiden kom-af:
Ik heb dit briefje in dit boek gelegen
Omdat ik er genoeg van heb gekregen,
Steeds maar weer te lezen over vrouwen
Die alleen van macho-mannen houen.

Spannend wordt het pas, als je in een boek een stukje in parfum gedrenkt textiel van onduidelijke herkomst aantreft, zoals me ook is overkomen. Het kon uit een overhemd zijn geknipt, of een laken of wie weet waar nog meer uit. Nu kan ik daarover natuurlijk mijn fantasie (en die kent geen grenzen) wel de vrije loop laten, maar dat laat ik veiligheidshalve maar aan u als lezer over. Ik zou voor de origineelste inzending wel een prijs beschikbaar willen stellen. Een plakje kaas als boekenlegger is ook heel effectief, maar toch minder smakelijk, want helaas aan bederf onderhevig. Maar voor een hongerige lezer…

In een roman van Giphart stond op bl. 73 met potlood geschreven:
“Ik vind je maar een vieze vent,
Als je helemaal tot hier gekomen bent”.
Dat moet vast van een heel puriteins of calvinistisch (of beide) meisje zijn, dat halverwege het boek is opgehouden, maar toch eigenlijk wel wilde weten, hoe het afliep.
En zo zijn mij ook de ietwat dubieuze neveninkomsten van een sportleraar uit Hendrik Ido Ambacht bekend geworden, want hij had zijn klaar voor verzending zijnde belasting-aangifteformulier in het boek “Van top tot teen” laten zitten. Per abuis ongetwijfeld.

Verhit

Het deed mijn vaak op emotionele spanningen geteste hart toch goed om vanmorgen mijn dochter mij een goede Paas te horen wensen. Weliswaar onderscheidt voor mij een Paasdag zich alleen maar door een extra eitje van alle overige dagen, maar het doet op zo'n zonnige dag toch prettig aan om eens gevrijwaard te blijven van op generatieverschillen gebaseerde kritische op- en aanmerkingen. Ofschoon dat op zich de geest wel actief en scherp houdt. Maar daar zijn ook andere middelen heel geschikt voor en die heb ik in ruime mate binnen handbereik.

Want toen Gerda belde, was ik juist in het al eerder ter sprake gekomen boekje Nackt duschen streng verboten aan het lezen, hoe het mannen ooit in New York City verboden is geweest (en misschien nóg wel is) om vrouwen na te kijken. Overtreding van dit voorschrift werd niet alleen bestraft met een boete van 25 dollar, maar ook met de verplichting om oogkleppen te dragen, zoals die gewoonlijk voor paarden werden gebruikt. Het feminisme moet in de Verenigde Staten al vroeg voet aan de grond hebben gekregen. Weliswaar kom ik ook in mijn omgeving regelmatig mannen met oogkleppen tegen, maar de achtergrond is meestal toch een andere. In een andere Ameriukaanse staat is het mannen zelfs verboden geweest om zonder schriftelijke toestemming van hun vrouw alcohol te kopen.

Minder dan een eeuw geleden mocht een vrouin Memphis alleen dan een auto besturen, als een man voor de auto uitliep om andere automobilisten en voetgangers met een rode vlag te waarschuwen.. De vraag is, of je in zo'n situatie nou medelijden met de man of met de vrouw moet hebben.




Rood, wit en blauw

 

Ik beweerde hierboven nu wel met een zekere zelfgenoegzaamheid, dat voor mij een Paasdag zich in niets onderscheidt van enige andere dag, maar de actualiteit gebiedt me thans, dit oordeel enigermate te herzien, althans te nuanceren. Dat begon, toen zich hedenmorgen als kleurrijk contrast een rode brandweerwagen tussen als het camperwit ophield. Even dacht ik, dat een brandweerman met zijn dienstwagen hier kwam kamperen, maar de situatie bleek ernstiger. Zóveel ernstiger zelfs, dat - als het een beetje tegen had gezeten - het gisteren mijn laatste weblog was geweest. Een regen van vonken, afkomstig van een zeer nabij ontstoken Paasvuur (door iemand aangeduid als Paasfeuer), was op enige campers en hun luifels neergedaald, met zeer ongewenste, zij het net niet desastreuze gevolgen. De brandweer is uren bezig geweest om een aantal campers van vettige roet en andere ongewenste sporen te ontdoen.

Waar overal elders Paasvuren wegens de droogte waren verboden, was het hier blijkbaar geen probleem. Zwaan kleef aan (de zwaan is het symbool van de stad Kleef).
Ik houd best van iets vurigs, maar er zijn wel grenzen.

Kleverig

Met een beetje geluk kan je in Kleef af en toe Duits horen praten.  In ieder geval door een rijzige en dikbuikige man, (type lobbes) van onmiskenbaar Afrikaanse origine, die - voor zover verstaanbaar - de talrijke voorbijgangers en terrasbezoekers deelgenoot maakt van een niet traceerbaar ongenoegen.

"Warum denn"? vraagt hij zich voortdurend af. Het klinkt tegelijkertijd als een aanklacht en een uiting van verbazing en onbegrip. Hij loopt bedachtzaam heen en weer tussen een boom met een bankje eromheen en het midden van het pleintje in het centrum van Kleef, een afstand van nauwelijks tien meter, neemt af en toe een slok water (vermoedelijk) en richt zich tot niemand in het bijzonder. Een stukje Hydepark-achtige folklore, waar niemand zich aan stoort, zelfs nauwelijks enige notitie van neemt. Warum denn, echoot het uren later nog in mij na en verschijnt deze opmerkelijke beluisterenswaardigheid van Kleef weer op mijn netvlies.

Juist op een moment, dat de meest uiteenlopende geuren uit camperkeukens, skottelbraais en barbeques tot mij doordringen en ik iemand verbaasd hoor zeggen, dat het merkwaardig genoeg altijd mannen zijn, die zich met de voedselbereiding in de open lucht bezighouden. Dat zal wel komen, omdat mannen nu eenmaal graag met vuur spelen.

Het camperpark is tot de laatste plaats bezet. Dat gebeurt twee keer per jaar, rond Pasen en straks rond Pinksteren. Een aantal zal het deze dagen zonder stroomvoorziening moeten doen, maar niemand treurt daarom. De televisie doet het meestal ook op accustroom. En straks kan men kiezen tussen de Mattheus Passion op het ene net en een krimi op het andere. Een wonderlijke combinatie op Goede Vrijdag, ook al hebben beide uitzendingen ook wel wat gemeen.

Ik zal er niet naar kijken, want ik heb last van een verstopping. Nee, maakt u zich maar niet bezorgd. Het betreft het afvoersysteem van mijn mobiele onderkomen. Hoewel ook best vervelend. Want om weer zaken tegen te komen, waarvan we ons dagen geleden al ontdaan dachten te hebben, is ook maar een uiterst twijfelachtig genoegen. Warum denn? Ja, waarom eigenlijk?

Grens

Ik ben gerustgesteld en ook tevreden,
Dat alweer een grens is overschreden,
Van een overigens onschuldig soort,
Zodat niemand het in feite stoort.

Want grenzen zijn er in alle soorten en maten. Soms om overschreden te worden, soms om jezelf of anderen een halt toe te roepen, wanneer het om de grenzen van fatsoen en betamelijkheid gaat. Soms ook zijn er grenzen, maar weet men niet waar ze liggen. Wie is tenslotte niet tenminste eenmaal in zijn leven op zoek gegaan naar zijn eigen grenzen.
De grens, die ik nu willens en wetens overschreden heb, is er één van het onschuldige soort. Het is eigenlijk niet eens een grens meer, ook al bestaan aan weerszijden grote verschillen van allerlei aard. Maar die bestaan ook, zonder dat er grenzen zijn.
Omdat ik weet, dat u mij en mijn verrichtingen op de voet volgt, zal ik u in ieder geval in woord, maar ook in beeld vertellen, waar ik al of niet de beest uithang. En wie weet wat allemaal nog meer.